Lubelskie „Muzeum Fizyki” jest stałą ogólnodostępną ekspozycją 32 zestawów eksperymentalno- pokazowych z różnych działów fizyki, oraz 8 dużych szaf – gablot stanowiących muzealną część. Można tam zobaczyć starą unikalną aparaturę, przyrządy pomiarowe itp. Całość „Muzeum” umieszczone jest na dwóch korytarzach budynków Instytutu Fizyki UMCS.

Doceniając ogromną wartość poznawczą i dydaktyczną „Muzeum” komisja ogólnopolskiego konkursu „Nauka dla przemysłu” 86 przyznała I miejsce, oraz nagrodę Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego kustoszowi doktorowi Zdzisławowi Wojciechowi Zarębskiemu za opracowanie i wykonanie prezentowanych zestawów.

Za opracowanie i wykonanie zestawów z „optyki”, 16 uzyskało świadectwa ochronne, oraz patenty. Inne nie były zgłoszone do opatentowania.

Lubelskie „Muzeum Fizyki” cieszy się ogromną popularnością. Szczególnie cenne SA dla zorganizowanych grup wycieczkowych „wykłady korytarzowe” wraz z przeprowadzanymi eksperymentami. Szacunkowa liczba osób, które obejrzały „Muzeum” wynosi kilkanaście tysięcy. Udokumentowanych jest kilkadziesiąt podziękowań od dyrektorów szkół w imieniu nauczycieli i młodzieży za spotkania przy gablotach. Również wiele osobistości z kraju i z zagranicy wyraziło bardzo pochlebne opinie podkreślając nigdzie nie spotykaną formę oraz skalę prezentacji.

A oto spis wszystkich zestawów w kolejności ich zawieszenia na ścianie, oraz spis doświadczeń, które można zobaczyć, wykonać przy danej gablocie.

Zestawy dotyczące „Optyki” ułożone są w pewną strukturę dydaktyczną. Kolejność oglądania zaznaczają rzymskie cyfry umieszczone na gablotach

 

1. I. Cień, półcień

 

Górny zestaw:

  • warunki powstawania cienia
  • pokonanie proporcji między wysokością przedmiotu, cienia oraz ich wzajemnymi odległościami
  • pokazanie powstania półcienia
  • pokazanie cienia przy świetle czerwonym, zielonym
  • pokazanie barwnych cieni
  • pokazanie jak oko reaguje na barwy

W dolnym zestawie:

  • pokazanie zaćmienia słońca całkowite, koronowe częściowe
  • pokazanie zaćmienia księżyca częściowe, całkowite
  • pokazanie kiedy jest nów, I kwadra, pełnia, ostatnia kwadra księżyca

 

2. II. Kamera obscura

 

 

  • pokazanie jak w ciemni optycznej powstaje odwrócony rzeczywisty obraz fragmentami
  • opalonych żarówek tworzących świecący przedmiot
  • na ruchomej ciemni oglądanie otaczających przedmiotów

 

3. III. Interferencja. Dytrakcja.

 

 

W górnym zestawie:

  • pokazanie dyfrakcji i interferencji na szerokiej szczelinie, wąskiej, podwójnej szerokiej i podwójnej wąskiej

W dolnym zestawie:

  • ugięcie światła na siatkach dyfrakcyjnych

 

4. IV. Interferencja

 

 

Gablota posiada trzy zestawy

  • pokazana jest interferencja światła po przejściu przez bipryzmat Fresnela po odbiciu od zwierciadła Loyola
  • przy przejściu i odbiciu od cienkiej warstwy
  • pierścienie Newtona

 

5. V. Fale na wodzie

 

 

  • pokazane jest rozchodzenie się fal płaskich
  • kolistych
  • niezależne rozchodzenie się fal
  • dyfrakcja na szczelinach
  • dyfrakcja na krawędzi
  • interferencja z dwóch źródeł fal
  • pokazany schemat teoretyczny które są podkładany pod zdjęcie

 

6. VI. Fale na wodzie

 

 

  • pokazane jest odbicie załamania fal
  • pokazane schematy teoretyczne które są podkładane pod zdjęcia

7. VII. Płytka strefowa Fresnela optyczna

 

 

 

  • pokazane jest działanie płytki strefowej Fresnela
  • pokazany jest poglądowy model płytki Fresnela

 

8. VIII. Płytka strefowa Fresnela akustyczna

 

 

  • pokazanie działania płytki Fresnela w przypadku fal akustycznych

 

9. IX. Odbicie i załamanie

 

 

  • pokazanie załamania światła dla różnych ośrodków prowadząc światło w jedną lub drugą stronę
  • pokazanie kąta granicznego
  • całkowitego wewnętrznego odbicia

 

10. X. Światłowody

 

 

  • pokazany jest model działania światłowodu
  • działanie pojedynczego światłowodu
  • pęku światłowodowego

 

11. XI. Bryły płaskościenne

 

  • pokazane jest przejście promienia świetlnego przez 12 różnych brył płaskościennych mających zastosowanie w aparaturze optycznej

 

12. XII. Dyspersja światła

 

  • w górnym zestawie pokazana jest dyspersja oraz załamanie dla dwóch pryzmatów, wodnego i z pleksiglasu
  • w dolnym zestawie zobaczymy dyspersję, oraz analizę dyspersji metodą skrzyżowanych pryzmatów

 

13. XIII. Składanie barw

 

  • zobaczymy jak rozszczepione światło białe żarówki można złożyć w jedno miejsce i uzyskać ponownie światło

 

14. XIV. Wiązka astygmatyczna

 

  • na dużym modelu pokazane jest ogniskowanie przez soczewkę promieni równoległych biegnących pod kątem do głównej osi optycznej soczewki

 

15. XV. Soczewki skupiające

 

  • w 6-ciu zestawach pokazane jest przejście promieni świetlnych przez soczewki dwuwypukłe. Ustawienie ich w różnych odległościach od oświetlacza pozwala przedyskutować wzór soczewkowy

 

16. XVI. Wady optyczne soczewek

 

  • w trzech zestawach można zaobserwować następujące wady optyczne soczewek: aberrację sferyczną, chromatyczną, dystorsję, astygmatyzm, komę, krzywą katakaustyki dla soczewki

 

17. XVII. Liniowa polaryzacja światła

 

  • w górnym zestawie pokazane jest przejście światła przez polaroidy równoległe, skrzyżowane oraz skręcenie płaszczyzny polaryzacji przez roztwór cukru lub trzeci polaroid
  • w dolnym zestawie pokazane jest zjawisko polaryzacji światła przy odbiciu i załamaniu
  • na modelu pokazane jest występowanie zjawiska polaryzacji światła w kryształach

 

18. XVIII. Elastooptyka

 

  • pokazane jest zjawisko powstawania izoklir izoklin izochromu w ciałach poiadających naprężenia wewnętrzne
  • przedstawione przykłady pozwalają oszacować wielkości występujących naprężeń

 

19. XIX. Zwierciadła wklęsłe

 

  • za pomocą 7-miu zestawów można prześledzić bieg promieni świetlnych odbitych od zwierciadeł wklęsłych
  • przeanalizować wzór soczewkowy
  • zaobserwować krzywą katakaustyki dla zwierciadła wklęsłego

 

20. XX. Widmo widzialne światła

 

  • na dwóch zestawach można zaobserwować widma emisyjne ciągłe, absorpcyjne, liniowe, oraz pasmowe (H2, He, Ne, N2)

21. XXI. Przyrządy optyczne

 

  • przygotowane 4-ry zestawy pozwolą zobaczyć działania takich przyrządów jak: rzutnik, lupa, mikroskop, aparat fotograficzny ze szczególnym pokazaniem roli przesłony

 

22. Siła elektrodynamiczna

 

  • ruch ramki z prądem przy różnym kierunku przepływu

Pole magnetyczne prądu elektrycznego

  • pokazany jest ruch igły magnetycznej umieszczonej pod przewodem przez który może płynąć prąd w obu kierunkach

 

23. Prostowanie prądu zmiennego

 

  • zaobserwować można działanie prostownika dwupołówkowego na lampie elektronowej, jednopołówkowego, diodzie, dwupołówkowe w układzie mostkowym Greatza, jednopołówkowe na stosie selenowym przy filtrowaniu kondensatorami o różnej pojemności i przy różnym obciążeniu

 

24. generator drgań Sinusoidalnych

 

  • drgania elektryczne z generatora typu Meisnera przy stałej indukcyjności, a przy różnych pojemnościach rejestrowane są na miliamperomierzu, akustycznie oraz na oscylografie

 

25. Fotoprądy

 

  • przedstawiona jest praca różnych fotokomórek, oraz przykład praktycznego zastosowania w przypadku alarmu akustycznego

 

26. Termoprądy

 

  • w trzech zestawach prezentowany jest termometr elektryczny w układzie mostkowym, zjawisko Peltiera, zjawisko Seebecka

 

27. Licznik Geigera – Müllera

 

  • pokazana jest rejestracja akustyczna i elektryczna rozpadu promieniotwórczego przy różnych absorbentach

 

28. Zasada zachowania momentu pędu

 

  • na wolno obracającym się krzyżaku przy rozsuniętych masach, po ich zbliżeniu do osi obrotu obserwujemy zwiększenie prędkości obrotowej

 

29. generator drgań relaksacyjnych na neonówce

 

  • na górnym zestawie obserwuje się przy stałej pojemności C stałe w czasie rozbłyski
  • w dolnym zmieniamy pojemność, mamy błyski o różnych częstościach

 

30. Prawo Bernoulliego

 

  • ilustrowany jest na nanometrach cieczowych rozkład ciśnienia strugi powietrza przepływającej przez rurę o różnych przekrojach

 

31. Modele przyrządów

 

  • prezentowane są trzy typy mierników: magnetoelektryczny, elektromagnetyczny oraz cieplny

 

32. Model do demonstracji wyładowania w rozrzedzonym powietrzu

 

  • po włączeniu zestawu zobaczyć można wyładowanie jarzeniowe z jego strefami

 

 

Druga część lubelskiego „Muzeum Fizyki” jest częścią muzealną składającą się z 8 szaf – gablot. A oto spis:

1. Mierniki napięć i prądów. Aparatura próżniowa.

 

2. Technika obliczeniowa.

3. Liczniki promieniowania jonizującego. Zliczanie impulsów.

 

4. Lampy próżniowe.

 

5. Spektrometr β typu Gerholma.

6. Spektrometr na częstość radiową. Cykloidalny spektrometr masowy.

 

7. Włodzimierz Żuk. I-wszy polski spektrometr masowy.

 

8. Stanisław Ziemecki.